Dochowanie tajemnicy medycznej jest obowiązkiem nie tylko moralnym, ale również prawnym, wynikającym z konieczności zachowania poufności pomiędzy osobą udzielającą pomocy medycznej a pacjentem. Jej dotrzymanie regulowane jest w Polsce przez szereg aktów prawnych. Zgodnie z ustawą o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (dalej: Ustawa) pacjentowi przysługuje prawo do ochrony informacji z nim związanych, a uzyskanych w związku z wykonywaniem zawodu medycznego przez osoby wykonujące zawód medyczny, w tym osoby udzielające mu świadczeń zdrowotnych. Obowiązek zachowania tajemnicy ciążący na medykach nie jest jednak bezwzględny i doznaje kilku wyjątków.
Wyjątki od obowiązku zachowania tajemnicy medycznej
Ustawa w art. 14 § 2 stanowi, iż obowiązek zachowania tajemnicy nie ma zastosowania, gdy:
- tak stanowią przepisy odrębnych ustaw,
- zachowanie tajemnicy może stanowić niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia pacjenta lub innych osób,
- pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy wyraża zgodę na ujawnienie tajemnicy,
- zachodzi potrzeba przekazania niezbędnych informacji o pacjencie związanych z udzielaniem świadczeń zdrowotnych innym osobom wykonującym zawód medyczny, uczestniczącym w udzielaniu tych świadczeń.
Podobne regulacje znajdziemy również przykładowo w art. 40 § 2 ustawy o zawodzie lekarza i lekarza dentysty.
Ujawnienie danych, powinno zawsze pozostawać w korelacji z zasadą proporcjonalności, co potwierdza art. 14 § 2b wcześniej wspomnianej Ustawy, zgodnie z którym ujawnienie tajemnicy może nastąpić wyłącznie w niezbędnym zakresie, a wsytuacji, o której mowa art. 14 § 2 pkt 3, zakres ujawnienia tajemnicy może określić pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy.
Przy określaniu zakresu ochrony tajemnicy medycznej oraz przy badaniu, czy jakaś informacja może być nią objęta należy odpowiedzieć sobie na pytanie czy pozyskana informacja pozostaje w związku z pacjentem oraz czy została uzyskana w związku wykonywaniem zawodu medycznego. Oznacza to, że chronione są nie tylko dane dotyczące stanu zdrowia osoby, która podlega opiece medycznej, lecz także wszelkie informacje, które pozyskano podczas jej otrzymywania, np. informacje dotyczące jej sytuacji rodzinnej, zawodowej czy majątkowej. Osoby zobowiązane do zachowania tajemnicy medycznej powinny mieć świadomość, że za naruszenie tajemnicy medycznej można zostać pociągniętym do odpowiedzialności dyscyplinarnej, cywilnej a nawet karnej.
Ochrona danych trwa nawet po śmierci pacjenta, z wyłączeniem przypadków wymienionych w art. 14 § 2 pkt 1-3, chyba że zgodę na ujawnienie tajemnicy wyrazi osoba bliska. Zwolnienia z tajemnicy nie stosuje się, jeśli ujawnieniu tajemnicy sprzeciwi się inna osoba bliska lub sprzeciwił się temu pacjent za życia, z wyjątkiem sytuacji gdy zgody, na wniosek osoby bliskiej lub osoby wykonującej zawód medyczny, udzieli sąd.
Tajemnica medyczna, a okoliczności popełnienia przestępstwa
Co istotne, czasami w czasie udzielania świadczenia medycznego lekarz lub ratownik otrzyma od pacjenta informacje o okolicznościach, które mogą mieć znaczenie dla ustalenia odpowiedzialności w postępowaniu karnym. W takiej sytuacji w czasie ewentualnego powstępowania medyk może odmówić zeznań co do okoliczności, na które rozciąga się ten obowiązek, chyba że sąd lub prokurator dla dobra wymiaru sprawiedliwości zwolni te osoby od obowiązku zachowania tajemnicy.
Ochrona danych pacjenta, a RODO
Dane dotyczące pacjenta są chronione również na gruncie unijnym. W rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (RODO) dane medyczne są kwalifikowane jako dane wrażliwe, czyli jako szczególna kategoria danych podlegająca zaostrzonym rygorom ochronnym.
Podmioty takie jak szpitale, przychodnie, gabinety lekarskie, muszą wdrożyć odpowiednie środki techniczne i organizacyjne, zapewniające bezpieczeństwo danych (np. szyfrowanie, kontrola dostępu). Dodatkowo, jak każdy administrator powinni prowadzić rejestr czynności przetwarzania. Administrator zobowiązany jest do zawarcia umowy przetwarzania danych ze wszystkimi dostawcami usług w ramach których dane będą przekazywane.
Oczywiście obowiązki te nie mogą stać na przeszkodzie zapewnieniu realizacji praw pacjenta (np. prawo dostępu do danych, sprostowania, ograniczenia przetwarzania). Istotne naruszenia zgłosić należy najpóźniej w ciągu 72 godzin od uzyskania wystarczającej pewności, że doszło do naruszenia ochrony danych osobowych.
Podsumowanie
Jak widać prawo medyczne to interdyscyplinarna dziedzina prawa, która obejmuje szereg zagadnień związanych z funkcjonowaniem systemu opieki zdrowotnej, relacjami pomiędzy pacjentem a personelem medycznym oraz odpowiedzialnością prawną podmiotów wykonujących działalność leczniczą, w tym kwestię tajemnicy medycznej. Jest to dziedzina znajdująca się na styku prawa cywilnego, administracyjnego, karnego, konstytucyjnego i prawa Unii Europejskiej – a także etyki, bioetyki oraz nauk medycznych. Kancelaria KKP Kotulski Köhler Przybysz z Katowic (https://kkplegal.pl/uslugi/prawo-medyczne/) świadczy usługi na rzecz pacjentów i podmiotów medycznych zlokalizowanych na terenie całego Śląska.
